Για τους αναγνώστες μας ο Γιάννης Μ. Γαϊτανάκης δεν χρειάζεται συστάσεις. Η χθεσινή του συνέντευξη στο news4pet.gr έδωσε μια μεγάλη “γεύση” των αντιλήψεων και των γνώσεων του για τα ζώα. Και κυρίως των πεπραγμένων του προϊστάμενου της Δημοτικής Αστυνομίας Ιεράπετρας. Αυτής που έχει ανακηρυχθεί η καλύτερη της χώρας σε σχέση με τις δράσεις για τα ζώα. Στο σημερινό μέρος της συνέντευξης του ο κ. Γαϊτανάκης εστιάζει κυρίως: Σε δράσεις-πρότυπο της Δημοτικής Αστυνομίας Ιεράπετρας σε σχέση με τα ζώα. Σε δράσεις στοχευμένες. Όπως είναι η εκπαίδευση των παιδιών για να γίνει ένα βήμα πέρα από τη βάση που είναι, βεβαίως, «αγαπήστε τα ζώα». Ώστε το μήνυμα να γίνεται: «Το να φροντίζεις ένα ζώο είναι ευθύνη και υποχρέωση του πολίτη, είναι Νόμος». Επίσης, ο κ. Γαϊτανάκης στηλιτεύει το γεγονός ότι η Δημοτική Αστυνομία δεν τυγχάνει της στήριξης που απαιτείται για να φέρει σε πέρας το δύσκολο έργο της. Ομοίως, την έλλειψη πολιτικής βούλησης και σε τοπικό πεδίο σχετικά με την προστασία των ζώων. Εξαιρετικά σημαντικό είναι και αυτό που υποστηρίζει, παραθέτοντας επιχειρήματα, σχετικά με τη σχέση που έχουν οι Έλληνες με τα ζώα. Για τον κ. Γαϊτανάκη, χωρίς αμφιβολία, «η ελληνική κοινωνία στο σύνολό της δεν είναι ουσιαστικά φιλόζωη».
Ακολουθεί το δεύτερο μέρος της συνέντευξης του προϊσταμένου της Δημοτικής Αστυνομίας Ιεράπετρας Κρήτης.
Το μήνυμα στα παιδιά
ΕΡ: Μπορείτε να μας μιλήσετε για κάποιες δράσεις για τις οποίες είστε υπερήφανος;
ΑΠ: Χαίρομαι που ρωτάτε, γιατί εδώ φαίνεται στην πράξη το «σχέδιο» που λέγαμε. Θα ξεχώριζα τρεις άξονες δράσης, για τους οποίους είμαστε πραγματικά υπερήφανοι. Πρώτος; Εκπαίδευση – Αλλαγή νοοτροπίας. Η μεγαλύτερη επένδυση είναι στα παιδιά. Και ναι, οι φιλοζωικές κάνουν ανεκτίμητη δουλειά στα σχολεία, χτίζοντας την ενσυναίσθηση. Η δική μας παρουσία, όμως, προσθέτει κάτι διαφορετικό: τη θεσμική διάσταση. Όταν ένας αστυνομικός, ένας άνθρωπος με στολή, μιλάει στα παιδιά, το μήνυμα αλλάζει. Δεν είναι πια μόνο «αγαπήστε τα ζώα», που είναι βεβαίως η βάση. Το μήνυμα γίνεται «το να φροντίζεις ένα ζώο είναι ευθύνη και υποχρέωση του πολίτη, είναι Νόμος». Τα παιδιά μαθαίνουν για την έννοια της ιδιότητας του πολίτη (citizenship).Και το όφελος είναι διπλό: την ίδια στιγμή, τα παιδιά βλέπουν τη στολή, την Αρχή, όχι ως κάτι τιμωρητικό, αλλά ως έναν προστάτη, ως έναν σύμμαχο. Χτίζουμε το public trust από τη ρίζα του. Γι αυτό το πρόγραμμά μας ζητήθηκε από άλλους δήμους και υποστηρίχθηκε από ξένες οργανώσεις· γιατί συνδέει την ενσυναίσθηση με τον Νόμο και τη δημόσια ασφάλεια.
Η εξωστρέφεια
Ο δεύτερος άξονας δράσης είναι η « Διεθνοποίηση – Εξωστρέφεια – Συνεργασίες». Εδώ η δράση μας συνδέεται και με την τύχη. Έχουμε στην περιοχή μας το Takis Shelter, ένα φαινόμενο παγκόσμιας εμβέλειας. Τα διεθνή μέσα που έρχονταν να καλύψουν τη δουλειά του, «ανακάλυπταν» δίπλα του και κάτι άλλο: μια δημόσια αρχή, τη Δημοτική Αστυνομία, που λειτουργούσε υποστηρικτικά, μεθοδικά και με επαγγελματισμό. Έτσι, βρεθήκαμε να συμμετέχουμε σε διεθνή ντοκιμαντέρ, όπως το The True Stray Story (2021) και το Takis (2025), και να δίνουμε συνεντεύξεις σε ξένα τηλεοπτικά κανάλια της Ευρώπης. Αυτή η εξωστρέφεια ήταν κρίσιμη. Λειτουργήσαμε ως προάγγελοι της Animal Police, δείχνοντας ότι η Ελλάδα δεν έχει μόνο σπουδαίους εθελοντές, αλλά και θεσμούς που μπορούν να σταθούν στο ύψος των περιστάσεων. Θέσαμε για πρώτη φορά στη δημόσια συζήτηση τον αντίκτυπο της κακοποίησης των ζώων στην τουριστική εικόνα της χώρας.
Οι πολίτες μας καταγγέλλουν
Τρίτος άξονας δράσης «Πραγματική δράση και Στατιστική Αλήθεια». Εδώ τα νούμερα λένε όλη την αλήθεια. Η Δημοτική Αστυνομία Ιεράπετρας δέχεται ετησίως περίπου 1.500 καταγγελίες για όλα τα θέματα της πόλης (στάθμευση, καταλήψεις κ.λπ.). Από αυτές, σχεδόν το 1/3 αφορά ζώα. Και το πιο σημαντικό: Οι καταγγελίες για τα ζώα βρίσκονται ανελλιπώς στην πρώτη θέση προτίμησης των πολιτών από το 2017.Αυτό είναι ένας απίστευτος δείκτης που, απ; όσο γνωρίζουμε, δεν συμβαίνει σε καμία άλλη αστυνομική υπηρεσία στη χώρα. Τι σημαίνει; Ότι ο πολίτης έμαθε ποιον να εμπιστευτεί. Έμαθε ότι όταν καλέσει εμάς, η υπόθεση θα καταγραφεί, θα ελεγχθεί και θα υπάρξει αποτέλεσμα. Και το αποτέλεσμα φαίνεται στα νούμερα του 2024: Οι 566 υποθέσεις που διαχειριστήκαμε, οι 215 διασώσεις και τα 102 πρόστιμα είναι η κορυφή του παγόβουνου. Η δουλειά μας δεν είναι μόνο τα πρόστιμα. Είναι η διαμεσολάβηση, η πρόληψη, η συνεργασία με τις εισαγγελικές αρχές. Είμαστε ένας μηχανισμός επίλυσης προβλημάτων, και τα νούμερα απλώς το αποδεικνύουν. Για να απαντήσω λοιπόν στην ερώτησή σας, είμαι υπερήφανος όχι απλώς για αυτές τις τρεις δράσεις. Είμαι υπερήφανος γιατί αποδείξαμε στην πράξη ότι η εκπαίδευση, η εξωστρέφεια και η καθημερινή δράση στο πεδίο είναι το μοντέλο που λειτουργεί. Αποδείξαμε ότι μια μικρή τοπική υπηρεσία μπορεί, τελικά, να έχει εθνικό και διεθνές αποτύπωμα.
«Οδύσσεια ασυνέχειας»
ΕΡ: Έχει όμως ο θεσμός της Δημοτικής Αστυνομίας τη στήριξη που απαιτείται για να παραγάγει ουσιαστικό έργο ;
ΑΠ: Δυστυχώς ο θεσμός της Δημοτικής Αστυνομίας στην Ελλάδα δεν λαμβάνει ούτε κατ’ ελάχιστον τη θεσμική, πολιτική και υλικοτεχνική στήριξη που απαιτείται για να επιτελέσει το ουσιαστικό έργο για το οποίο νομοθετικά προορίζεται. Η ιστορία του θεσμού είναι μια οδύσσεια ασυνέχειας, με καταργήσεις και επανασυστάσεις. Το αποτέλεσμα είναι το εξής: Από τους 332 Δήμους της χώρας, μόνο οι 158 διαθέτουν ή θα διαθέτουν Δ.Α. σε ποσοστό μόλις 47,6%. Πέρα από τη δραματική υποστελέχωση, υπάρχει πλήρης έλλειψη κεντρικού συντονισμού και εθνικών στατιστικών στοιχείων. Κάθε υπηρεσία λειτουργεί αυτόνομα, υπαγόμενη στον οικείο Δήμαρχο, σαν να πρόκειται για 332 διαφορετικά μαγαζάκια. Αυτή η έλλειψη κάθετης δομής εμποδίζει τη χάραξη ενιαίας πολιτικής. Επίσης είναι ξεκάθαρη η απροθυμία πολλών Δημάρχων να στηρίξουν την υπηρεσία. Όλοι καταλαβαίνουμε ότι η επιβολή του νόμου συνεπάγεται και μεγάλο πολιτικό κόστος. Πολλοί αιρετοί, μάλιστα, θεωρούν αδιανόητο το νέο, αναβαθμισμένο ρόλο της ΔΑ, ιδίως την αρμοδιότητα των συλλήψεων. Η υποστελέχωση λοιπόν θα τολμούσα να πω γίνεται σε πολλούς Δήμους μια συνειδητή πολιτική επιλογή.
Ούτε ένα πρόστιμο για ζώα
Η αρμοδιότητα για τα ζώα είναι ενδεικτική. Η έρευνά μας έδειξε ότι το 79% των Δήμων με ελεγκτικό μηχανισμό δεν βεβαίωσε ούτε ένα πρόστιμο για ζώα το 2021! Αντίθετα, στην Ιεράπετρα, όπου ο θεσμός στηρίζεται, τα στοιχεία για την περίοδο 2010-2023 δείχνουν μια εντελώς διαφορετική εικόνα: οι καταγγελίες για ζώα είναι σταθερά στην 1η θέση, βεβαιώθηκαν 782 παραβάσεις και επιβλήθηκαν πρόστιμα 430.250 €. Αυτό αποδεικνύει τη δυναμική του θεσμού όταν λειτουργεί σωστά. Συμπερασματικά, η Δημοτική Αστυνομία, παραμένει ένας θεσμός θεσμικά μετέωρος και επιχειρησιακά ακρωτηριασμένος λόγω της προαιρετικότητας, της υποστελέχωσης, της έλλειψης πόρων, της ανυπαρξίας κεντρικού συντονισμού. Η Πολιτεία οφείλει να λάβει γενναίες αποφάσεις αρχίζοντας από την υποχρεωτική σύσταση παντού, εγγυημένη χρηματοδότηση, ενιαία και προαπαιτούμενη εκπαίδευση πριν την τοποθέτηση των νέων δημοτικών αστυνομικών και τη δημιουργία μιας κεντρικής δομής συντονισμού. Κλείνοντας αυτή τη συζήτηση, θα ήθελα να συνοψίσω την ουσία του προβλήματος, αλλά κυρίως, την προοπτική που έχουμε μπροστά μας. Η διαχείριση των ζώων συντροφιάς στην Ελλάδα δεν είναι απλώς μια «φιλοζωική» υπόθεση· είναι ένας καθρέφτης της διοικητικής μας ικανότητας, της κοινωνικής μας ωριμότητας και, τελικά, της εικόνας που θέλουμε να προβάλλουμε ως σύγχρονη ευρωπαϊκή χώρα. Έχουμε εξαιρετικούς νόμους στα χαρτιά. Η αποτυχία έγκειται κλασσικά στην εφαρμογή, η οποία προσκρούει στη θεσμική αδράνεια, στην έλλειψη πολιτικής βούλησης σε τοπικό επίπεδο και στην απουσία ενός συνεκτικού, εθνικού μηχανισμού λογοδοσίας. Η εμπειρία της Ιεράπετρας απέδειξε ένα πράγμα: όταν υπάρχει σχέδιο, αφοσίωση και ένας λειτουργικός τοπικός θεσμός, όπως η Δημοτική Αστυνομία, που πιστεύει στην αποστολή του και κερδίζει την εμπιστοσύνη των πολιτών, τα αποτελέσματα είναι μετρήσιμα και εντυπωσιακά. Βάλαμε το θέμα στην ατζέντα, αλλάξαμε συμπεριφορές, δείξαμε ότι η προστασία των ζώων μπορεί να γίνει αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινής αστυνόμευσης και της ποιότητας ζωής. Η προστασία των ζώων δεν είναι απλώς πράξη ευαισθησίας· είναι μέρος της βιώσιμης διακυβέρνησης. Οι δράσεις της Δημοτικής Αστυνομίας Ιεράπετρας ευθυγραμμίζονται με τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης (SDG 11–15) του ΟΗΕ, που αφορούν τις βιώσιμες πόλεις, την υπεύθυνη διαχείριση πόρων και τη ζωή στη στεριά. Η φιλοζωία, όταν ασκείται θεσμικά και με συνέπεια, ενισχύει τη δημόσια εμπιστοσύνη και αποδεικνύει ότι η ευζωία των ζώων είναι δείκτης πολιτισμού και ποιότητας διακυβέρνησης.
«Δεν είμαστε φιλόζωοι»
Ερ: Οι Έλληνες είναι «Ουσιαστικά» Φιλόζωοι;
ΑΠ: Εδώ πρέπει να ορίσουμε τι σημαίνει «ουσιαστικά φιλόζωος». Πολλοί θεωρούν ότι φιλοζωία είναι να έχω να προσέχω το κατοικίδιο μου και που και που να φροντίζω και κανένα αδέσποτο. Όμως η φιλοζωία είναι μια πολύ μεγαλύτερη έννοια, βασικά αφορά όλα τα ζώα, είναι μια ατομική στάση ζωής. Αυτή Προϋποθέτει αναγνώριση της αυταξίας κάθε ζώου, της εγγενής του αξίας του απλώς και σίγουρα απόρριψη του ειδισμού (speciesism) – δηλαδή την ιεράρχηση της αξίας ενός όντος με βάση το είδος του. Με βάση αυτόν τον ορισμό, η απάντηση είναι ξεκάθαρα όχι, η ελληνική κοινωνία στο σύνολό της δεν είναι ουσιαστικά φιλόζωη. Χαρακτηριζόμαστε από βαθύτατες αντιφάσεις, που φαίνονται στους τέσσερις ρόλους που αποδίδουμε στα ζώα, οι οποίοι καθορίζονται και από την ανθρωπογεωγραφία:
1. Το Ζώο ως Παιδί: Αυτή είναι η σχέση που αναπτύσσεται στα αστικά κέντρα. Είναι μια σχέση έντονης συναισθηματικής επένδυσης, που όμως συχνά διολισθαίνει στον ανθρωπομορφισμό (προβολή ανθρώπινων χαρακτηριστικών, αγνοώντας τις πραγματικές ανάγκες του ζώου).
2. Το Ζώο ως Φίλος: Μια πιο ισορροπημένη σχέση συντροφικότητας, όπου αναγνωρίζεται η αυταξία του.
3. Το Ζώο ως Εργαλείο: Η κυρίαρχη αντίληψη της επαρχίας. Ο σκύλος- φύλακας, το κυνηγόσκυλο. Η αξία του είναι καθαρά χρηστική.
4. Το Ζώο ως Σκλάβος;: Αυτή είναι η πιο σκοτεινή πτυχή. Είναι το ζώο της παθητικής κακοποίησης (βαρελόσκυλο), το εγκαταλελειμμένο, το αδέσποτο.
Η ύπαρξη 3-4 εκατομμυρίων αδέσποτων στους δρόμους αποδεικνύει ότι για ένα μεγάλο μέρος της κοινωνίας, κάποια ζώα απλώς δεν έχουν καμία αξία. Όταν αυτές οι τέσσερις καταστάσεις συνυπάρχουν, δεν μπορούμε να μιλάμε για «ουσιαστική φιλοζωία». Η πλάνη του «ταΐζω = αγαπώ» (η σίτιση αδέσποτων χωρίς στείρωση/φροντίδα) είναι συμπόνια, αλλά όχι λύση. Στην Ελλάδα δυστυχώς και ιδιαίτερα στην ελληνική επαρχία, κυριαρχεί το ζώο ως εργαλείο και το ζώο ως σκλάβος. Στις μεγαλύτερες αστικές πόλεις βλέπουμε παθογένειες κυρίως της πρώτης κατηγορίες, δηλαδή το ντύνουμε τα ζώα με φορεματάκια, να τους βάζουμε φιογκάκια και να τους μαγειρεύουμε ακατάλληλο σπιτικό φαγητό δεν είναι φιλοζωία.
