Ριζικές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο οι Δήμοι της χώρας διαχειρίζονται τα αδέσποτα ζώα συντροφιάς και ιδιαίτερα τις περιπτώσεις που χαρακτηρίζονται ως «επικίνδυνες», έχει φέρει η διευκρινιστική εγκύκλιος του Υπουργείου Εσωτερικών (Ειδική Γραμματεία για την Προστασία των Ζώων Συντροφιάς, Αρ. Πρωτ.: 83691/17-12-2024). Επιπλέον, η εγκύκλιος ξεκαθαρίζει οριστικά ένα τοπίο που συχνά οδηγούσε σε αυθαιρεσίες και πρόχειρες αποφάσεις: δεν αρκεί μια απλή καταγγελία ή ένας μεμονωμένος ισχυρισμός πολίτη για να οδηγηθεί ένα αδέσποτο ζώο σε ευθανασία. Επιπρόσθετα, το θεσμικό πλαίσιο που περιγράφεται (βάσει του ν. 4830/2021) θέτει ιδιαίτερα αυστηρές ασφαλιστικές δικλείδες, απαιτώντας πλήρη διοικητικό φάκελο, επιστημονικές γνωματεύσεις, ομοφωνία συλλογικών οργάνων, αλλά και υποχρεωτική δημοσιοποίηση των αποφάσεων για διάστημα 30 ημερών πριν από οποιαδήποτε ευθανασία.
Πότε ένα ζώο χαρακτηρίζεται νομικά ως «επικίνδυνο»;
Σύμφωνα με την παρ. 14 του άρθρου 2 του ν. 4830/2021, ως «επικίνδυνο ζώο συντροφιάς» ορίζεται αποκλειστικά:
- Το ζώο που εκδηλώνει επανειλημμένα απρόκλητη και αδικαιολόγητη επιθετικότητα προς τον άνθρωπο ή άλλα ζώα, χωρίς να έχει απειληθεί.
- Το ζώο που πάσχει ή είναι φορέας σοβαρού μεταδοτικού νοσήματος στον άνθρωπο ή στα άλλα ζώα, το οποίο σύμφωνα με γνωμάτευση κτηνιάτρου δεν θεραπεύεται.
Ωστόσο, για τον χαρακτηρισμό λόγω επιθετικότητας ο νόμος απαιτεί να συντρέχουν αθροιστικά συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Η επιθετικότητα πρέπει να είναι απρόκλητη — δηλαδή χωρίς το ζώο να έχει υποστεί επίθεση, χτύπημα, διωγμό, ή ενόχληση στον χώρο που διαβιεί ή σιτίζεται. Συνεπώς, ένα ζώο που αμύνεται σε επίθεση, που αντιδρά επειδή ενοχλήθηκε την ώρα που τρώει λόγω του ενστίκτου αυτοσυντήρησης, ή που αντιδρά βίαια εξαιτίας τραυματισμού, πόνου ή φόβου, δεν λογίζεται σε καμία περίπτωση επικίνδυνο.
Παράλληλα, η επιθετικότητα πρέπει να είναι επανειλημμένη. Εξαίρεση αποτελεί μόνο η περίπτωση όπου η πρώτη εκδήλωση επιθετικότητας προκάλεσε βαριά ή επικίνδυνη σωματική βλάβη που χρήζει νοσηλείας, η οποία πιστοποιείται αρμοδίως.
Η διαδικασία βήμα-βήμα: Πλήρης φάκελος και ποινική δικογραφία
Προκειμένου να φτάσει ένας Δήμος στην εξέταση ενός αδέσποτου ζώου, η εγκύκλιος ορίζει μια αυστηρά δομημένη διαδικασία. Αρχικά, απαιτείται έγγραφη καταγγελία στο Δήμο ή την Αστυνομία, η οποία πρέπει να συνοδεύεται υποχρεωτικά από γνωμάτευση συντεταγμένη αποκλειστικά από ιατροδικαστή (ή ιατρό δημόσιου νοσηλευτικού ιδρύματος σε περίπτωση έλλειψης) που να πιστοποιεί τη σωματική βλάβη.
Ακολούθως, ο Δήμος περισυλλέγει το ζώο και το διακομίζει σε κτηνίατρο για κλινικό έλεγχο και παρακολούθηση συμπεριφοράς. Τα συμπεράσματα καταγράφονται σε λεπτομερή έκθεση. Μάλιστα, εάν η επιθετικότητα δεν οφείλεται σε παθολογικά αίτια, ο Δήμος δύναται να ζητήσει τη γνώμη επαγγελματία εκπαιδευτή σκύλων (πιστοποιημένου από αναγνωρισμένα σωματεία όπως το CCPDT).
Στη συνέχεια, εφόσον υπάρχουν ένορκες καταθέσεις πολιτών, αστυνομικά δελτία συμβάντων και στοιχειοθετείται ποινική δικογραφία (στην οποία ο Δήμος καθίσταται διάδικος), ο πλήρης φάκελος διαβιβάζεται στα αρμόδια συλλογικά όργανα.
Πενταμελής και Τριμελής Επιτροπή: Το καθεστώς λήψης αποφάσεων
Η αρμοδιότητα για την απόφαση χαρακτηρισμού ως επικίνδυνου ή για την ανάγκη ευθανασίας ανήκει αρχικά στην Πενταμελή Επιτροπή παρακολούθησης του επιχειρησιακού προγράμματος αδέσποτων του Δήμου. Εντούτοις, η εγκύκλιος υπογραμμίζει ότι τόσο για τον χαρακτηρισμό όσο και για την απόφαση ευθανασίας απαιτείται ομοφωνία.
Επιπρόσθετα, εάν υπάρξει διαφωνία έστω και ενός μέλους της Πενταμελούς Επιτροπής, η απόφαση παραπέμπεται υποχρεωτικά στην Τριμελή Ειδική Επιστημονική Επιτροπή Κτηνιάτρων του Δήμου. Η Τριμελής Επιτροπή, ως εξ ορισμού ειδικό επιστημονικό όργανο, αξιολογεί τα δεδομένα και αποφασίζει κατά την απόλυτη πλειοψηφία των παρόντων μελών της (και των 3), σύμφωνα με τον Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας.
Δημοσιοποίηση 30 ημερών: Η δικλείδα ασφαλείας πριν την ευθανασία
Ακόμη και στην περίπτωση που ληφθεί ομόφωνη απόφαση από την Πενταμελή ή απόφαση από την Τριμελή Επιτροπή, η ευθανασία δεν εκτελείται άμεσα. Η εγκύκλιος ορίζει ρητά ότι η σχετική απόφαση ευθανασίας αναρτάται υποχρεωτικά στην Πανελλήνια Πλατφόρμα Υιοθεσίας Αδέσποτων Ζώων και στην ιστοσελίδα του οικείου Δήμου για τουλάχιστον τριάντα (30) ημέρες.
Στόχος της 30ήμερης αυτής περιόδου είναι η εξάντληση κάθε πιθανότητας αξιοπρεπούς επιβίωσης του ζώου και η προσπάθεια υιοθεσίας του από ενδιαφερόμενους πολίτες ή φιλοζωικά σωματεία. Η τήρηση της προθεσμίας παρακάμπτεται μόνο σε κατεπείγουσες ιατρικές περιπτώσεις, εφόσον συντρέχουν επαρκώς αιτιολογημένοι και επιστημονικώς αποδεκτοί κτηνιατρικοί λόγοι (π.χ. ανίατη ασθένεια από την οποία το ζώο υποφέρει). Συμπερασματικά, η εγκύκλιος του Υπουργείου Εσωτερικών θέτει τέλος στην εποχή των βιαστικών και ανεπαρκώς θεμελιωμένων αποφάσεων. Με την επιβολή αυστηρών επιστημονικών κριτηρίων, την απαίτηση ιατροδικαστικών εκθέσεων και τη διαφάνεια της 30ήμερης δημοσιοποίησης, προστατεύονται ουσιαστικά τα αδέσποτα ζώα συντροφιάς από αδικαιολόγητες θανατώσεις, ενώ παράλληλα διασφαλίζεται η δημόσια υγεία και ασφάλεια με τρόπο απόλυτα θεσμικό.
