Ο αποκλεισμός της Νέμεσις, όπως τον καταγγέλλει η ίδια η Πανελλήνια Ομοσπονδία, δημιουργεί ένα ενδιαφέρον και σοβαρό νομικό ζήτημα. Δεν αρκεί, όμως, να εξετάσουμε αν ένας κρατικός αξιωματούχος θέλει ή δεν θέλει να συναντήσει μια οργάνωση. Το πραγματικό ερώτημα είναι διαφορετικό. Μπορεί ένα διοικητικό όργανο να παρέχει συστηματικά θεσμική πρόσβαση σε ορισμένους φιλοζωικούς φορείς και να αποκλείει άλλους; Και κυρίως, τι συμβαίνει εάν ο αποκλεισμός συνδέεται με την κριτική που ασκεί ένας φορέας στη Διοίκηση; Εδώ πλέον περνάμε από την πολιτική ή προσωπική διαφωνία στο πεδίο του διοικητικού δικαίου.Πρέπει εξαρχής να κάνουμε μία σημαντική διευκρίνιση. Δημόσια στοιχεία δείχνουν ότι η Νέμεσις είχε συναντήσεις με τον σημερινό Ειδικό Γραμματέα για την Προστασία των Ζώων Συντροφιάς Νικόλαο Χρυσάκη μέσα στο 2025. Συγκεκριμένα, έχει δημοσιευθεί συνάντηση στις 17 Φεβρουαρίου 2025, καθώς και νέα συνάντηση τον Ιούνιο του ίδιου έτους.Άρα δεν μπορεί να υποστηριχθεί με ακρίβεια ότι υπήρχε ανέκαθεν αποκλεισμός.Το νομικά κρίσιμο θέμα αφορά έναν καταγγελλόμενο μεταγενέστερο αποκλεισμό και τη διαφορετική μεταχείριση που, κατά τη Νέμεσις, ακολούθησε.Από την άλλη πλευρά, υπάρχουν δημοσιευμένες συναντήσεις της Πανελλαδικής Φιλοζωικής και Περιβαλλοντικής Ομοσπονδίας με την Ειδική Γραμματεία μέσα στο 2026. Μία πραγματοποιήθηκε στις 5 Μαρτίου 2026. Άλλη συνάντηση αναφέρεται στις 18 Σεπτεμβρίου 2026.Αυτό δεν αποδεικνύει από μόνο του άνιση ή παράνομη μεταχείριση.Δημιουργεί, όμως, ένα πραγματικό πεδίο διοικητικής διερεύνησης.
Ο αποκλεισμός της Νέμεσις δεν είναι απλώς θέμα ενός ραντεβού
Καμία διάταξη που έχω εντοπίσει δεν δίνει σε μια φιλοζωική οργάνωση απεριόριστο δικαίωμα προσωπικής συνάντησης με τον Ειδικό Γραμματέα Νικόλαο Χρυσάκη. Ούτε μπορεί κάθε άρνηση συνάντησης να θεωρηθεί αυτομάτως παράνομη. Η Διοίκηση οργανώνει τον χρόνο και τις επαφές της. Μπορεί επίσης να επιλέγει συνομιλητές ανάλογα με το αντικείμενο μιας υπόθεσης. Όμως εδώ υπάρχει μία κρίσιμη διαχωριστική γραμμή. Άλλο πράγμα είναι μία περιστασιακή άρνηση συνάντησης. Άλλο είναι ένας σταθερός μηχανισμός θεσμικού αποκλεισμού. Η Ειδική Γραμματεία δεν αποτελεί ιδιωτικό γραφείο. Αποτελεί οργανωτική μονάδα του Υπουργείου Εσωτερικών. Το ίδιο το Υπουργείο αναφέρει ότι σκοπός της είναι η συστηματική παρακολούθηση και εφαρμογή του θεσμικού πλαισίου του ν. 4830/2021. Επομένως, όταν πραγματοποιούνται συναντήσεις για την εφαρμογή της νομοθεσίας, δεν μιλάμε απλώς για κοινωνικές επαφές. Μιλάμε για θεσμικό διάλογο πάνω σε δημόσια πολιτική.
Ίση μεταχείριση δεν σημαίνει ίσο αριθμό συναντήσεων
Το Σύνταγμα κατοχυρώνει την αρχή της ισότητας. Αυτό δεν σημαίνει ότι δύο οργανώσεις δικαιούνται υποχρεωτικά τον ίδιο αριθμό συναντήσεων. Μπορεί να υπάρχουν αντικειμενικές διαφορές. Ένας φορέας μπορεί να έχει ειδική τεχνογνωσία για ένα ζήτημα. Μπορεί επίσης να συμμετέχει σε συγκεκριμένο πρόγραμμα. Η Διοίκηση δικαιούται να λαμβάνει υπόψη τέτοια κριτήρια. Δεν δικαιούται, όμως, να μετατρέπει τη συμφωνία με τις πολιτικές της σε προϋπόθεση πρόσβασης. Εάν λοιπόν ένας φιλοζωικός φορέας αποκλείεται επειδή ασκεί κριτική, τότε προκύπτει ένα διαφορετικό νομικό ζήτημα.
Η ελευθερία κριτικής προς τη Διοίκηση
Το άρθρο 14 του Συντάγματος προστατεύει την ελευθερία έκφρασης. Ο καθένας μπορεί να εκφράζει και να διαδίδει τις απόψεις του, με την τήρηση των νόμων.Ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το άρθρο 10 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου αναγνωρίζει ότι οι μη κυβερνητικές οργανώσεις μπορούν να λειτουργούν ως public watchdogs. Μάλιστα, η νομολογία αναγνωρίζει ότι αυτός ο ρόλος μπορεί να έχει σημασία αντίστοιχη με εκείνον του Τύπου όταν οι οργανώσεις συμμετέχουν στον δημόσιο διάλογο. Αυτό έχει μεγάλη σημασία για τις φιλοζωικές οργανώσεις. Μία οργάνωση δικαιούται να ελέγχει την κρατική πολιτική. Δικαιούται να διαφωνεί. Δικαιούται να καταγγέλλει παραλείψεις και να ασκεί αυστηρή κριτική. Η κριτική φυσικά πρέπει να κινείται μέσα στα όρια του νόμου. Η δημόσια αρχή, όμως, δεν μπορεί να χρησιμοποιεί τις θεσμικές της εξουσίες ως μηχανισμό ανταμοιβής ή τιμωρίας. Εάν αυτό συμβαίνει, τότε δημιουργείται σοβαρό ζήτημα νομιμότητας.
Αμεροληψία της Διοίκησης
Εδώ αποκτά σημασία και το άρθρο 7 του Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας. Η διάταξη απαιτεί από τα διοικητικά όργανα να παρέχουν εγγυήσεις αμερόληπτης κρίσης. Προβλέπει επίσης αποχή όταν υπάρχει ιδιαίτερος δεσμός, ιδιάζουσα σχέση ή εχθρότητα προς ενδιαφερόμενο. Ο ίδιος ο ενδιαφερόμενος μπορεί να ζητήσει εξαίρεση του διοικητικού οργάνου. Δεν σημαίνει ότι κάθε δημόσια αντιπαράθεση αποδεικνύει «εχθρότητα» κατά την έννοια του νόμου.Χρειάζονται συγκεκριμένα πραγματικά περιστατικά.Εάν όμως ο αποκλεισμός της Νέμεσις συνδέεται αποδεδειγμένα με προσωπική αντιπαράθεση, τότε το άρθρο 7 μπορεί να αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία.Ιδίως εάν ο ίδιος αξιωματούχος κληθεί να λάβει απόφαση ή να διατυπώσει γνώμη για συγκεκριμένη υπόθεση της Ομοσπονδίας.
Το ισχυρότερο όπλο είναι τα δημόσια έγγραφα
Κατά τη γνώμη μου, εδώ βρίσκεται το πρώτο ουσιαστικό νομικό βήμα. Πρώτα πρέπει να δημιουργηθεί αποδεικτικός φάκελος.Το ισχύον άρθρο 5 του Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας δίνει πλέον σε κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο δικαίωμα πρόσβασης στα δημόσια έγγραφα.Στην έννοια αυτή περιλαμβάνονται εκθέσεις, πρακτικά, απαντήσεις της Διοίκησης, γνωμοδοτήσεις και αποφάσεις. Η Διοίκηση διαθέτει προθεσμία 20 ημερών για να χορηγήσει τα έγγραφα ή να απορρίψει αιτιολογημένα το αίτημα.Η Νέμεσις μπορεί επομένως να ζητήσει συγκεκριμένα στοιχεία.
Ποιοι φιλοζωικοί φορείς συναντήθηκαν με την Ειδική Γραμματεία;
Για ποια θέματα;
Ποιες προσκλήσεις απηύθυνε η υπηρεσία;
Υπάρχουν πρακτικά;
Υπάρχουν διοικητικά κριτήρια επιλογής των οργανώσεων;
Υπάρχουν έγγραφα που αφορούν αιτήματα της Νέμεσις;
Αυτά είναι στοιχεία με πραγματική αποδεικτική αξία.
Πρωτοκολλημένη αναφορά στο Υπουργείο Εσωτερικών
Η δεύτερη κίνηση πρέπει να στηριχθεί στο άρθρο 10 του Συντάγματος.Το Σύνταγμα δίνει το δικαίωμα έγγραφης αναφοράς προς τις αρχές. Παράλληλα, επιβάλλει στις αρχές να ενεργούν σύμφωνα με τον νόμο και να απαντούν αιτιολογημένα.Η Νέμεσις πρέπει λοιπόν να θέσει συγκεκριμένα ερωτήματα.
Υπάρχει απόφαση να μη συναντάται η Ομοσπονδία;
Υπάρχει υπηρεσιακή κατεύθυνση;
Με ποια κριτήρια επιλέγει η Ειδική Γραμματεία τους φιλοζωικούς φορείς που καλεί;
Γιατί απορρίφθηκαν συγκεκριμένα αιτήματα της Νέμεσις;
Έτσι το ζήτημα παύει να αποτελεί προφορική αντιπαράθεση.
Αποκτά διοικητικό φάκελο.
Και ο διοικητικός φάκελος μπορεί αργότερα να ελεγχθεί.
Συνήγορος του Πολίτη και Εθνική Αρχή Διαφάνειας
Στη συνέχεια μπορεί να εξεταστεί προσφυγή στον Συνήγορο του Πολίτη.Το αντικείμενο εδώ δεν περιορίζεται σε μία τυπική διοικητική πράξη. Αφορά και την ποιότητα της διοικητικής συμπεριφοράς. Η καταγγελλόμενη επιλεκτική μεταχείριση μπορεί να τεθεί προς διερεύνηση με πλήρη στοιχεία. Παράλληλα, μπορεί να εξεταστεί προσφυγή στην Εθνική Αρχή Διαφάνειας. Η ίδια η ΕΑΔ αναφέρει ότι μπορεί να ελέγχει πράξεις και παραλείψεις δημόσιων λειτουργών που εμπίπτουν στην αρμοδιότητά της. Και εδώ όμως χρειάζεται συγκεκριμένος φάκελος. Η φράση «δεν μας δέχεται» δεν αρκεί. Χρειάζονται έγγραφα, ημερομηνίες και συγκριτικά περιστατικά.
Το πραγματικό νομικό διακύβευμα
Η ουσία της υπόθεσης βρίσκεται αλλού.Η δημόσια διοίκηση δεν υποχρεούται να συμφωνεί με τις φιλοζωικές οργανώσεις.Ούτε οι φιλοζωικές οργανώσεις υποχρεούνται να συμφωνούν με τη δημόσια διοίκηση.Αυτό είναι άλλωστε το νόημα ενός ελεύθερου και θεσμικού δημόσιου διαλόγου.Ο αποκλεισμός της Νέμεσις αποκτά πραγματική νομική βαρύτητα μόνο εφόσον αποδειχθεί ένα συγκεκριμένο μοτίβο.Πρέπει να προκύψει ότι συγκρίσιμοι φορείς είχαν θεσμική πρόσβαση για συγκρίσιμα ζητήματα. Παράλληλα, η Νέμεσις πρέπει να έχει αποκλειστεί χωρίς αντικειμενική αιτιολογία.Εάν επιπλέον αποδειχθεί ότι ο λόγος ήταν η κριτική της, τότε η υπόθεση γίνεται σοβαρότερη.Τότε τίθενται ζητήματα ισότητας, αμεροληψίας και χρηστής διοίκησης.Μπορεί επίσης να ανακύψει ζήτημα προστασίας της ελευθερίας έκφρασης.Σε ένα κράτος δικαίου η δημόσια κριτική δεν αποτελεί λόγο αποκλεισμού.
