Η υιοθεσία αδέσποτων βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος. Αφορμή αποτελεί η επίσημη απάντηση της Ειδικής Γραμματείας Προστασίας Ζώων Συντροφιάς (ΕΓΠΖΣ) στην Πανελλήνια Ομοσπονδία «Νέμεσις».
Το ρεπορταζ για το έγγραφο της Νέμεσις και την απάντηση της ΕΓΖΣ
Ο δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω, Τζώρτζης Ρούσσος, εντοπίζει ουσιώδεις αδυναμίες στη θέση της Διοίκησης. Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι η Πολιτεία μετατρέπει μια δική της κανονιστική επιλογή σε δήθεν αξεπέραστο «νομικό κώλυμα».
Νομικά εμπόδια στην υιοθεσία αδέσποτων
Ειδικότερα, η ΕΓΠΖΣ υποστηρίζει ότι η είσοδος μεμονωμένων εθελοντών στο Εθνικό Μητρώο απαιτεί προηγούμενη σύνδεση με σωματείο ή καταφύγιο. Ωστόσο, ο κ. Ρούσσος επισημαίνει ότι ο νόμος 4830/2021 παρέχει ευρεία εξουσιοδότηση στον Υπουργό Εσωτερικών για τη ρύθμιση των υπομητρώων. Συνεπώς, η ίδια η Διοίκηση διαθέτει την αρμοδιότητα να τροποποιήσει τη σχετική υπουργική απόφαση. Επιπλέον, η προτεινόμενη «διέξοδος» να υιοθετεί ο ιδιώτης το ζώο πριν το μεταβιβάσει δημιουργεί σοβαρά προβλήματα. Η τακτική αυτή επιφορτίζει τον εθελοντή με αδικαιολόγητες ευθύνες ιδιοκτήτη. Επίσης, η συγκεκριμένη πρακτική αποδυναμώνει την ίδια την ιχνηλασιμότητα των αδέσποτων, την οποία η Πολιτεία επικαλείται.
Πώς η υιοθεσία αδέσποτων επηρεάζει τους εθελοντές
Επιπρόσθετα, η Διοίκηση δημιουργεί μια ανεφάρμοστη αντίφαση για τους ευαισθητοποιημένους πολίτες. Ο νόμος επιβάλλει υποχρεωτικό υπερσύνδεσμο για κάθε αγγελία υιοθεσίας. Ταυτόχρονα όμως, το πληροφοριακό σύστημα στερεί από τον μεμονωμένο εθελοντή τη δυνατότητα δημιουργίας αυτού του συνδέσμου. Έτσι, ο πολίτης κινδυνεύει με βαριά διοικητικά πρόστιμα, χωρίς να κατέχει τα μέσα συμμόρφωσης. Παράλληλα, η ΕΓΠΖΣ προσπερνά σιωπηρά το αίτημα αναστολής των προστίμων. Αυτή η παράλειψη παραβιάζει την αρχή της αναλογικότητας και της χρηστής διοίκησης. Τέλος, η παραπομπή σε προγενέστερα έγγραφα παραβιάζει το άρθρο 4 του Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας. Επομένως, η απόρριψη συνιστά πολιτική επιλογή διατήρησης του καθεστώτος και όχι οριστικό νομικό εμπόδιο. Η συνέχιση των διοικητικών διεκδικήσεων κρίνεται πλέον αναγκαία.
ΟΛΟΚΛΗΡΗ Η ΝΟΜΙΚΗ ΓΝΩΜΗ ΤΟΥ ΤΖΩΡΤΖΗ ΡΟΥΣΣΟΥ
Η απάντηση της ΕΓΠΖΣ, καίτοι τυπικά τεκμηριωμένη, παρουσιάζει ουσιώδεις νομικές αδυναμίες και ερμηνευτικά κενά:
(α) ανάγει σε «νομικό κώλυμα» ό,τι στην πραγματικότητα αποτελεί κανονιστική επιλογή της Διοίκησης, η οποία είναι εξίσου μεταβλητή με την πρόταση που απορρίπτει,
(β) παρακάμπτει το αίτημα αναστολής των διοικητικών προστίμων χωρίς καμία αιτιολογία
(γ) παραπέμπει σε «προγενέστερη επικοινωνία» αντί να απαντήσει στα ρητά διατυπωμένα ερωτήματα, κατά παράβαση του άρθρου 4 του Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας (ν. 2690/1999) περί υποχρέωσης απάντησης της Διοίκησης.
1. Νομικό πλαίσιο και αντικείμενο της διαφωνίας
Άρθρο 4 ν. 4830/2021: ορίζει τους χρήστες του ΕΜΖΣ και, ιδίως στην παρ. 2, τους πιστοποιημένους χρήστες. Στην παρ. 8 προβλέπει «διαβαθμισμένη πρόσβαση» σε πρόσθετες κατηγορίες πέραν των πιστοποιημένων χρηστών (αρχές, ιδιοκτήτες, ΕΦΑΓΥΖΣ), όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 65 του ν. 5027/2023.
Άρθρο 7 ν. 4830/2021: ρυθμίζει τη λειτουργία της Πανελλήνιας Πλατφόρμας Υιοθεσίας. Η παρ. 2 ρητώς επιτρέπει την υιοθεσία αδέσποτου από καταφύγιο «ή που διαμένει σε ανάδοχο», με υπογραφή σύμβασης υιοθεσίας με το πρόσωπο «του οποίου τα στοιχεία έχουν καταχωρηθεί στο ΕΜΖΣ για το συγκεκριμένο αδέσποτο ζώο».
Άρθρο 10 παρ. 6 ν. 4830/2021: αναγνωρίζει δικαίωμα του ιδιώτη να περισυλλέγει, να περιθάλπει και να υιοθετεί αδέσποτο.
Άρθρο 45 ν. 4830/2021: παρέχει στον Υπουργό Εσωτερικών ευρεία εξουσιοδότηση να ρυθμίσει, με κ.υ.α., τους όρους λειτουργίας του ΕΜΖΣ και των Υπομητρώων του, «το ειδικότερο περιεχόμενο κάθε Υπομητρώου», τη διαδικασία πιστοποίησης και χορήγησης κωδικού πρόσβασης «και κάθε άλλο σχετικό θέμα».
ΥΑ 23726/30.4.2026 (ΦΕΚ Β’ 2525/5.5.2026): εκδοθείσα δυνάμει του άρθρου 45 του ν. 4830/2021 κανονιστική πράξη, στην οποία ερείδεται η απορριπτική τοποθέτηση της ΕΓΠΖΣ.
Στοιχεία ελέγχου της απάντησης
Η επιχειρηματολογία της ΕΓΠΖΣ αρθρώνεται σε τέσσερις άξονες, που πρέπει να εξεταστούν χωριστά:
(α) Αριθμητικός καθορισμός πιστοποιημένων χρηστών από τον νόμο. Η ΕΓΠΖΣ επικαλείται το άρθρο 1 παρ. 1 της ΥΑ 23726/2026, που παραπέμπει στο άρθρο 4 παρ. 2 του ν. 4830/2021.
(β) Δυνατότητα πρόσβασης «λοιπών χρηστών» μόνο κατόπιν εξουσιοδότησης από αρμόδιους φορείς. Η ΕΓΠΖΣ επικαλείται το άρθρο 2, τελευταία παράγραφος, της ΥΑ.
(γ) Ανάγκη «ελεγχόμενης οδού» διαπίστευσης μέσω εγκατάστασης ή σωματείου. Προβάλλεται ως απαίτηση ιχνηλασιμότητας.
(δ) Υφιστάμενα δικαιώματα ιδιωτών φιλοζώων κατά το άρθρο 10 παρ. 6 ν. 4830/2021 και δυνατότητα «νόμιμης μεταβίβασης ιδιοκτησίας» χωρίς εγγραφή στην Πλατφόρμα.
Κριτική ανάλυση
(α) Ο νόμος δεν αποκλείει, εξουσιοδοτεί. Το κρίσιμο σφάλμα της απάντησης έγκειται στη σύγχυση μεταξύ νομοθετικού περιορισμού και κανονιστικής επιλογής. Το άρθρο 4 παρ. 2 του ν. 4830/2021 απαριθμεί τους πιστοποιημένους χρήστες, πλην όμως η παρ. 8 του ίδιου άρθρου διευρύνει τον κύκλο προσώπων με «διαβαθμισμένη πρόσβαση» και, κυρίως, το άρθρο 45 παρ. 1 εξουσιοδοτεί τον Υπουργό να ρυθμίζει «το ειδικότερο περιεχόμενο κάθε Υπομητρώου» και «τα θέματα που αφορούν στη διαδικασία πιστοποίησης και χορήγησης κωδικού πρόσβασης στους πιστοποιημένους χρήστες και σε όσους αποκτούν πρόσβαση στο ΕΜΖΣ». Συνεπώς, η θέσπιση Υπομητρώου Μεμονωμένων Εθελοντών και η χορήγηση περιορισμένης πρόσβασης στην Πλατφόρμα Υιοθεσίας εμπίπτει αβίαστα στην εξουσιοδοτική διάταξη και δεν απαιτεί νομοθετική τροποποίηση. Η ΕΓΠΖΣ, παραπέμποντας στην ισχύουσα ΥΑ ως κώλυμα, παρακάμπτει το γεγονός ότι η ίδια η Διοίκηση έχει την αρμοδιότητα να την τροποποιήσει.
(β) Η αναλογία με τον ανάδοχο. Το άρθρο 7 παρ. 2 του ν. 4830/2021 ρητώς αναγνωρίζει την υιοθεσία αδέσποτου «που διαμένει σε ανάδοχο» και τη σύναψη σύμβασης υιοθεσίας με το πρόσωπο του οποίου τα στοιχεία έχουν καταχωριστεί στο ΕΜΖΣ για το συγκεκριμένο ζώο. Ο ανάδοχος είναι φυσικό πρόσωπο χωρίς καταφύγιο και χωρίς υποχρεωτική ένταξη σε σωματείο. Το ότι, κατά την ΥΑ, η καταχώριση ενεργείται από τον δήμο ή το σωματείο δεν αναιρεί τη λογική ότι ο νόμος ήδη αποδέχεται τη λειτουργική συμμετοχή του μεμονωμένου φυσικού προσώπου στη διαδικασία υιοθεσίας. Το κενό που επισημαίνει η Ομοσπονδία είναι ακριβώς η έλλειψη αυτοτελούς οδού πρόσβασης για τον φιλόζωο που δεν συνδέεται με σωματείο ή δήμο — ζήτημα κανονιστικής ρύθμισης, όχι νομοθετικής απαγόρευσης.
(γ) Η «νόμιμη μεταβίβαση ιδιοκτησίας» ως υποκατάστατο δεν αίρει το πρόβλημα. Η ΕΓΠΖΣ προτείνει ως διέξοδο ο ιδιώτης να υιοθετήσει ο ίδιος το ζώο και εν συνεχεία να το μεταβιβάσει. Η λύση αυτή: (i) αλλοιώνει τη νομική φύση της πράξης (από υιοθεσία αδέσποτου σε μεταβίβαση δεσποζόμενου), (ii) φορτώνει τον εθελοντή με πλήρη ευθύνη ιδιοκτήτη για ενδιάμεσο χρόνο που ενδέχεται να μην επιθυμεί, και (iii) παρακάμπτει το σύστημα ιχνηλασιμότητας αδέσποτων, που η ίδια η Διοίκηση επικαλείται ως λόγο αυστηρότητας. Παραδόξως, η προτεινόμενη λύση αποδυναμώνει τον στόχο που υποτίθεται ότι υπηρετεί ο αποκλεισμός.
(δ) Το ζήτημα του υπερσυνδέσμου του άρθρου 8 παρ. 13 και των κυρώσεων του άρθρου 35. Η απάντηση αγνοεί πλήρως την πρακτική συνέπεια που ανέδειξε η Ομοσπονδία: ο μεμονωμένος εθελοντής που αναρτά αγγελία υιοθεσίας χωρίς τον υποχρεωτικό υπερσύνδεσμο υπέχει διοικητική κύρωση βάσει του άρθρου 35, ενώ ταυτόχρονα του στερείται η τεχνική δυνατότητα να δημιουργήσει τον υπερσύνδεσμο αυτόν. Πρόκειται για αντινομία στην οποία η Διοίκηση οφείλει να απαντήσει με βάση την αρχή της αναλογικότητας (άρθρο 25 παρ. 1 Συντάγματος), που ρητώς επικαλείται και η Ομοσπονδία: ένα κανονιστικό πλαίσιο που επιβάλλει υποχρέωση χωρίς να παρέχει τα μέσα συμμόρφωσης προσβάλλει την αρχή αυτή. Η παντελής απουσία αναφοράς στο αίτημα αναστολής προστίμων συνιστά παράλειψη οφειλόμενης απάντησης.
Τα νομικά ερείσματα της Ειδικής Γραμματείας
Προς πληρότητα, πρέπει να αναγνωριστεί ότι η θέση της ΕΓΠΖΣ δεν στερείται ερείσματος:
Σκοπός ιχνηλασιμότητας: Η αυστηρή πιστοποίηση χρηστών εξυπηρετεί τη νόμιμη καταπολέμηση της παράνομης εμπορίας υπό το ένδυμα της υιοθεσίας (άρθρο 8 ν. 4830/2021). Η επέκταση σε μεμονωμένα πρόσωπα αυξάνει το βάρος εποπτείας.
Κίνδυνος καταστρατήγησης: Χωρίς δεσμευτικό θεσμικό πλαίσιο (όπως αυτό που συνδέει ένα σωματείο με τα μέλη του), ο έλεγχος της δράσης του μεμονωμένου εθελοντή είναι δυσχερέστερος.
Τα αντεπιχειρήματα αυτά, ωστόσο, αντιμετωπίζονται πλήρως από την πρόταση της Ομοσπονδίας, η οποία ενσωματώνει διαπίστευση, διασύνδεση με το Μητρώο Παραβατών του άρθρου 36, υποχρεωτική σήμανση και πλήρη ιχνηλασιμότητα των ενεργειών. Το ρυθμιστικό πρόβλημα, επομένως, δεν είναι αξεπέραστο — είναι θέμα πολιτικής βούλησης.
Διαδικαστικές πλημμέλειες της απάντησης
-Παράβαση του άρθρου 4 Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας (ν. 2690/1999): η παραπομπή σε «προγενέστερη έγγραφη επικοινωνία» για τα δύο ερωτήματα περί αναπληρωματικών μελών και περισυλλογής, χωρίς αναπαραγωγή ή σαφή ταυτοποίηση της απάντησης, δεν πληροί την υποχρέωση ουσιαστικής απάντησης. Εάν η Ομοσπονδία δεν έχει λάβει τέτοια απάντηση ή τη θεωρεί ανεπαρκή, θεμελιώνεται δικαίωμα νέας όχλησης με ρητή επίκληση του άρθρου 4 ΚΔΔιαδ.
-Έλλειψη αιτιολογίας (άρθρο 17 ΚΔΔιαδ): το αίτημα αναστολής επιβολής διοικητικών προστίμων δεν απαντήθηκε. Πρόκειται για αυτοτελές αίτημα που απαιτούσε ρητή απόρριψη με αιτιολογία, ώστε να είναι δικαστικά ελέγξιμη.
Αρχή της χρηστής διοίκησης: η επίκληση προηγούμενου «παγώματος» προστίμων υπέρ της Κυνηγετικής Ομοσπονδίας Ελλάδας (Σεπτέμβριος 2025) θέτει ζήτημα ίσης μεταχείρισης, το οποίο έμεινε αναπάντητο.
Συμπέρασμα
Η απάντηση της ΕΓΠΖΣ δεν συνιστά οριστική νομική άρνηση, αλλά πολιτική επιλογή διατήρησης της ισχύουσας κανονιστικής εικόνας. Η εξουσιοδοτική βάση του άρθρου 45 ν. 4830/2021 επιτρέπει πλήρως τη ρύθμιση που ζητείται· η επίκληση των διατάξεων της ΥΑ 23726/2026 ως κωλύματος είναι κυκλική, αφού πρόκειται για την ίδια πράξη που ζητείται να τροποποιηθεί. Η σιωπή επί του αιτήματος αναστολής προστίμων είναι το ασθενέστερο σημείο της απάντησης και προσφέρει έδαφος για αποτελεσματική συνέχιση των διοικητικών και δικαστικών ενεργειών.
