Επίθεση δεσποζόμενων σκύλων στη Βάρη: Τι προβλέπει ο νόμος για τα θύματα
Η πρόσφατη επίθεση δεσποζόμενων σκύλων στην περιοχή της Βάρης επαναφέρει στο προσκήνιο τα σοβαρά νομικά ερωτήματα σχετικά με τις ευθύνες των ιδιοκτητών και τα δικαιώματα των τραυματιών. Ο δικηγόρος Παρ’ αρείω Πάγω Τζώρτζης Ρούσσος παραθέτει μια ολοκληρωμένη νομική αποτίμηση για τις ενέργειες που μπορούν να ακολουθήσουν τα θύματα, υπογραμμίζοντας ότι η αποτελεσματική διεκδίκηση απαιτεί άμεση ταυτοποίηση των ζώων και των υπευθύνων.
Ποινικές ευθύνες και υποχρεώσεις ασφαλούς φύλαξης
Σύμφωνα με το άρθρο 9 του ν. 4830/2021, οι ιδιοκτήτες υποχρεούνται να λαμβάνουν όλα τα απαραίτητα μέτρα ώστε να αποτρέπεται η ανεξέλεγκτη έξοδος των ζώων από την ιδιοκτησία τους. Παράλληλα, η ποινική διερεύνηση εστιάζει στο άρθρο 314 του Ποινικού Κώδικα για σωματική βλάβη από αμέλεια.
Για να θεμελιωθεί νομική ευθύνη, οι αρχές οφείλουν να διασταυρώσουν τα μικροτσίπ μέσω του Εθνικού Μητρώου Ζώων Συντροφιάς. Η συγγένεια, η διαμονή στον ίδιο χώρο ή η αναγνωρισιμότητα προσώπων —όπως στην περίπτωση αναφορών στον Στέφανο Τσιτσιπά— δεν αρκούν από μόνες τους για την απόδοση κατηγοριών, καθώς απαιτείται η εξακρίβωση του πραγματικού κατόχου ή φύλακα. Επιπλέον, εφόσον επιβεβαιωθούν προγενέστερα περιστατικά, ενισχύεται η θέση ότι η επίθεση δεσποζόμενων σκύλων ήταν ένας προβλέψιμος και αποτρέψαντος κίνδυνος.
Αποζημιώσεις και διοικητικά πρόστιμα
Στο αστικό σκέλος, το άρθρο 924 του Αστικού Κώδικα ορίζει την ευθύνη του κατόχου για τη ζημία που προκαλεί το ζώο. Τα θύματα δικαιούνται να διεκδικήσουν:
- Δαπάνες θεραπείας: Νοσήλια, φάρμακα, αποκατάσταση και ιατρικές εξετάσεις.
- Απώλεια εισοδήματος: Κάλυψη οικονομικής ζημίας λόγω ανικανότητας προς εργασία.
- Ηθική βλάβη: Χρηματική ικανοποίηση για τον σωματικό πόνο και την ψυχική ταλαιπωρία.
- Υλικές ζημιές: Αποζημίωση για καταστραμμένα προσωπικά αντικείμενα.
Παράλληλα, προβλέπονται διοικητικά πρόστιμα ύψους 300 ευρώ για παράβαση των κανόνων ασφαλούς περιπάτου και παράλειψη μέτρων ασφαλείας, τα οποία διπλασιάζονται σε περίπτωση υποτροπής. Σε περιπτώσεις διαρκούς κινδύνου, τα θύματα μπορούν να προσφύγουν στη δικαιοσύνη αιτούμενα ασφαλιστικά μέτρα για την άμεση προστασία τους.
ΟΛΟΚΛΗΡΗ Η ΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ
Δικαιώματα θυμάτων επίθεσης δεσποζόμενων σκύλων στη Βάρη
Τα θύματα μπορούν να κινηθούν παράλληλα για ποινική διερεύνηση, αποζημίωση, επιβολή διοικητικών κυρώσεων και άμεση δικαστική προστασία από νέα επίθεση. Η αποτελεσματική διεκδίκηση προϋποθέτει ταυτοποίηση των ζώων και των υπευθύνων και πλήρη τεκμηρίωση των τραυματισμών.
Το παρόν βασίζεται στα δημοσιεύματα ως περιγραφή καταγγελλόμενων περιστατικών. Δεν έχουν εξεταστεί η δικογραφία, οι ιατρικές γνωματεύσεις ή οι φάκελοι των προηγούμενων επιθέσεων. Συνεπώς, η ιδιοκτησία των σκύλων, οι ακριβείς συνθήκες και η σύνδεση των περιστατικών του 2023, του 2025 και του 2026 παραμένουν προς απόδειξη.
Ποιος μπορεί να ευθύνεται
Η αναφορά σε «σκύλους της οικογένειας Τσιτσιπά» δεν αρκεί για νομικό καταλογισμό. Πρέπει να εξακριβωθούν ο καταχωρισμένος ιδιοκτήτης κάθε ζώου, ο πραγματικός κάτοχός του και το πρόσωπο που είχε αναλάβει τη φύλαξη ή την εποπτεία του κατά τον κρίσιμο χρόνο. Η συγγένεια με τον ιδιοκτήτη, η διαμονή στην ίδια κατοικία ή η δημοσιότητα ενός προσώπου δεν θεμελιώνουν, μόνες τους, ευθύνη. Ειδικότερα, από το παρατιθέμενο υλικό δεν προκύπτει βάση απόδοσης ευθύνης προσωπικά στον Στέφανο Τσιτσιπά. Χρειάζεται να ζητηθούν από τις αρχές η ανάγνωση των μικροτσίπ και η διασταύρωση με το Εθνικό Μητρώο Ζώων Συντροφιάς, καθώς και να ερευνηθεί ποιος έλεγχε τον χώρο από τον οποίο ενδεχομένως διέφυγαν τα ζώα.
Οι υποχρεώσεις ασφαλούς φύλαξης
Το άρθρο 9 παρ. 3 ν. 4830/2021 επιβάλλει συνοδό στον περίπατο, λουρί και μικρή απόσταση από τον συνοδό, καθώς και κατάλληλα μέτρα αποτροπής της ελεύθερης εξόδου του σκύλου από την ιδιοκτησία. Η παρ. 2 παραπέμπει στην αστική ευθύνη του άρθρου 924 ΑΚ. Ν. 4830/2021, άρθρο 9.
Επομένως, εφόσον επιβεβαιωθεί ότι οι σκύλοι κυκλοφορούσαν ανεξέλεγκτοι στον δρόμο, πρέπει να διερευνηθούν συγκεκριμένες παραλείψεις: ανεπαρκής περίφραξη, ανοικτή ή ελαττωματική πόρτα, έλλειψη εποπτείας ή αποτυχία αντιμετώπισης ήδη γνωστής δυνατότητας διαφυγής. Το «βγήκαν από την αυλή» περιγράφει το συμβάν, αλλά δεν απαντά στο ερώτημα αν είχαν ληφθεί επαρκή μέτρα.
Η ποινική ενέργεια των θυμάτων
Βασική κατεύθυνση είναι η διερεύνηση σωματικής βλάβης από αμέλεια, κατά το άρθρο 314 ΠΚ. Χρειάζεται να αποδειχθούν η υποχρέωση και δυνατότητα προσοχής του συγκεκριμένου υπευθύνου, η παράλειψή του, ο τραυματισμός και η αιτιώδης σύνδεσή τους. Η διάταξη προβλέπει φυλάκιση έως δύο έτη ή χρηματική ποινή ή κοινωφελή εργασία, ενώ για βαριά σωματική βλάβη φυλάκιση έως τρία έτη. Ο χαρακτηρισμός της βλάβης απαιτεί ιατρικά και νομικά δεδομένο δεν προκύπτει μόνο από τη μεταφορά στο ΚΑΤ ή την περιγραφή «με δάγκωσαν άσχημα». Κατά κανόνα απαιτείται έγκληση, με ειδικές εξαιρέσεις, μεταξύ άλλων όταν ο υπαίτιος οφείλει ιδιαίτερη επιμέλεια λόγω υπηρεσίας ή επαγγέλματος.
Κάθε τραυματίας πρέπει να διασφαλίσει ότι έχει υποβληθεί έγκληση και για τη δική του βλάβη.
Η μήνυση της μίας παθούσας δεν υποκαθιστά αυτομάτως τη βούληση των άλλων δύο για δίωξη. Η προθεσμία της έγκλησης είναι τρεις μήνες από τότε που ο δικαιούχος πληροφορήθηκε την πράξη και τον δράστη ή έναν από τους συμμετόχους. Πρακτικά, ενδείκνυται άμεση υποβολή και συμπλήρωση του υλικού στη συνέχεια. Στην καταγγελία προτείνεται να ζητηθούν η ταυτοποίηση κάθε υπευθύνου, η ιατροδικαστική εξέταση, η συλλογή βιντεοληπτικού υλικού και η αναζήτηση των προηγούμενων δικογραφιών. Εφόσον το συμβάν είναι πρόσφατο, πρέπει να εξεταστεί αμέσως από τις αρχές και η συνδρομή των προϋποθέσεων του αυτοφώρου.
Τι αλλάζει αν αποδειχθούν προηγούμενες επιθέσεις
Η επανάληψη έχει ιδιαίτερη αποδεικτική σημασία, εφόσον αποδειχθεί η σύνδεσή της με τον σημερινό υπεύθυνο και τα συγκεκριμένα ζώα ή τις ίδιες συνθήκες φύλαξης.
Η έρευνα πρέπει να απαντήσει:
- Αφορούσαν οι προηγούμενες επιθέσεις τους ίδιους σκύλους;
- Ήταν ίδιος ο ιδιοκτήτης ή ο υπεύθυνος φύλαξης;
- Είχε ενημερωθεί για τα περιστατικά και με ποιον τρόπο;
- Είχαν επιβληθεί πρόστιμα ή είχαν γίνει υποδείξεις;
- Ποια μέτρα λήφθηκαν μετά και γιατί αποδείχθηκαν ανεπαρκή;
Αν προκύψει προηγούμενη γνώση, ενισχύεται ουσιωδώς το επιχείρημα ότι η νέα επίθεση ήταν προβλέψιμη και αποτρέψιμε. Αποδυναμώνεται επίσης ο ισχυρισμός περί εντελώς απρόβλεπτης συμπεριφοράς.
Ωστόσο, η επανάληψη δεν αποδεικνύει αυτομάτως δόλο. Η διάκριση μεταξύ ενσυνείδητης αμέλειας και ενδεχόμενου δόλου απαιτεί ειδική εξέταση της στάσης του υπευθύνου απέναντι στο ενδεχόμενο τραυματισμού. Η δημοσιογραφική λέξη «αδιαφορία» δεν αρκεί για να μετατραπεί η υπόθεση σε εκ προθέσεως σωματική βλάβη.
Η αξίωση αποζημίωσης
Το άρθρο 924 ΑΚ θεμελιώνει ευθύνη του κατόχου για ζημία που προκαλεί το ζώο. Προβλέπει ειδική δυνατότητα απαλλαγής για κατοικίδιο που χρησιμοποιείται για επάγγελμα, φύλαξη κατοικίας ή διατροφή, εφόσον ο κάτοχος αποδείξει ότι δεν τον βαρύνει κανένα πταίσμα στη φύλαξη και εποπτεία.
Συνεπώς, ο ισχυρισμός «ήταν σκύλος φύλαξης» δεν συνεπάγεται απαλλαγή. Αν αποδειχθούν γνωστές προηγούμενες επιθέσεις και ανεπαρκής ασφάλιση της ιδιοκτησίας, η απόδειξη απουσίας πταίσματος δυσχεραίνεται σημαντικά.
Κάθε θύμα μπορεί, ανάλογα με τα αποδεικτικά του στοιχεία, να διεκδικήσει:
- Δαπάνες θεραπείας και αποκατάστασης: εξετάσεις, φάρμακα, νοσήλια, φυσικοθεραπείες και αναγκαία βοήθεια τρίτου.
- Απώλεια εισοδήματος και τεκμηριωμένη μελλοντική οικονομική ζημία από τον τραυματισμό.
- Χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης: πόνος, φόβος, ταλαιπωρία και επιπτώσεις στην καθημερινότητα.
- Αξίωση λόγω αναπηρίας ή παραμόρφωσης, εφόσον συντρέχουν οι προϋποθέσεις του άρθρου 931 ΑΚ.
- Υλικές ζημιές, όπως καταστροφή ρούχων, γυαλιών ή άλλων αντικειμένων.
Οι βασικές διατάξεις για τις συνέπειες τραυματισμού είναι τα άρθρα 929, 931 και 932 ΑΚ.
Δεν μπορεί να προσδιοριστεί υπεύθυνα ποσό αποζημίωσης μόνο από το δημοσίευμα. Ιδίως για τραυματισμό στο χέρι, πρέπει να διευκρινιστούν τυχόν βλάβες σε τένοντες ή νεύρα, λειτουργικός περιορισμός, ουλές και επίδραση στην εργασία.
Διοικητικές κυρώσεις και αποτροπή νέας επίθεσης
Το άρθρο 35 ν. 4830/2021 προβλέπει, στον πίνακα παραβάσεων, πρόστιμο 300 ευρώ για την κατηγορία που περιλαμβάνει την παράβαση κανόνων ασφαλούς περιπάτου, την πρόκληση ζημιάς και την παράλειψη μέτρων αποτροπής εξόδου. Σε επανάληψη προβλέπεται διπλασιασμός. Δεν προκύπτει αυτομάτως συνολικό ποσό από τον αριθμό σκύλων και θυμάτων. Ν. 4830/2021, άρθρο 35.
Προτείνεται έγγραφη καταγγελία στην αστυνομία και στον Δήμο Βάρης–Βούλας–Βουλιαγμένης, με αριθμό πρωτοκόλλου και αίτημα ελέγχου της φύλαξης και των προηγούμενων βεβαιωμένων παραβάσεων. Το διοικητικό πρόστιμο δεν αποτελεί αποζημίωση των θυμάτων.
Αν εξακολουθεί να υπάρχει συγκεκριμένος κίνδυνος, μπορεί να εξεταστεί αίτηση ασφαλιστικών μέτρων με αίτημα προσωρινής διαταγής, στη βάση προστασίας της προσωπικότητας και προσωρινής ρύθμισης της κατάστασης. Τα αιτήματα πρέπει να είναι συγκεκριμένα: αποτελεσματική ασφάλιση του χώρου, αποτροπή ανεπιτήρητης εξόδου και πρόσφοροι όροι ασφαλούς μετακίνησης. Το κατάλληλο μέτρο εξαρτάται από τις συνθήκες και την κρίση του δικαστηρίου. Άρθρο 57 ΑΚ, άρθρο 731 ΚΠολΔ, άρθρο 732 ΚΠολΔ.
Η αφαίρεση των ζώων βάσει του άρθρου 33 δεν είναι αυτόματη συνέπεια κάθε επίθεσης: η διάταξη συνδέεται με συγκεκριμένες παραβάσεις προστασίας τους, οι οποίες πρέπει να διερευνηθούν αυτοτελώς. Ν. 4830/2021, άρθρο 33.
Οι άμεσες ενέργειες
- Πλήρης ιατρικός φάκελος για κάθε θύμα, με φωτογραφίες της εξέλιξης των τραυμάτων, γνωματεύσεις, αναρρωτικές άδειες και παραστατικά δαπανών.
- Έγκληση ή συμπλήρωση της ήδη υποβληθείσας, με ακριβή περιγραφή και αίτημα διερεύνησης κάθε υπευθύνου.
- Άμεση διαφύλαξη βίντεο και μαρτυριών, ιδίως του δημοτικού υπαλλήλου που φέρεται να παρενέβη, πριν χαθεί σχετικό υλικό.
- Ανάκτηση των προηγούμενων φακέλων, ώστε η επανάληψη να αποδεικνύεται με καταθέσεις, εκθέσεις και αποφάσεις.
- Έγγραφη απαίτηση λήψης μέτρων και εξέταση ασφαλιστικών μέτρων, εφόσον ο κίνδυνος παραμένει.
- Προετοιμασία αποζημιωτικής διεκδίκησης, χωριστά για τη ζημία κάθε παθόντος.
Η ισχυρή νομική θέση των θυμάτων είναι ότι, εφόσον αποδειχθεί γνωστό ιστορικό επιθέσεων και διατήρηση ανεπαρκών μέτρων φύλαξης, πρόκειται για προβλέψιμο κίνδυνο που οι υπεύθυνοι όφειλαν και μπορούσαν να αποτρέψουν. Η τεκμηρίωση αυτής της γνώσης και των συγκεκριμένων παραλείψεων πρέπει να αποτελέσει τον πυρήνα της υπόθεσης.
