Ελευθερία του Τύπου: Η ευρωπαϊκή θωράκιση απέναντι στις αγωγές SLAPP
Η ελευθερία του Τύπου αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο κάθε σύγχρονης δημοκρατικής κοινωνίας. Χωρίς αυτήν, ο δημόσιος διάλογος καταντά αδύναμος και η διαφάνεια εξαφανίζεται πλήρως. Ωστόσο, οι δημοσιογράφοι αντιμετωπίζουν καθημερινά νέες και επικίνδυνες απειλές. Τέτοια είναι και η μήνυση που έχει ασκηθεί στην Ελένη Ηλιοπούλου. Μία μήνυση SLAPP (αβάσιμες δηλαδή, μηνύσεις ή αγωγές που κατατίθενται από κάποιο ισχυρό πρόσωπο σε δημοσιογράφους, που εκφράζουν κριτική σχετικά με ζήτημα δημοσίου ενδιαφέροντος).
Επιπλέον, το φαινόμενο των καταχρηστικών προσφυγών αυξάνεται συνεχώς σε ολόκληρη την Ευρώπη. Για τον λόγο αυτό, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει αναλάβει πλέον ενεργό δράση.
Η ιστορική δικαστική παρακαταθήκη για την ελευθερία του Τύπου
Ιστορικά, η δικαστική προστασία των δημοσιογράφων θεμελιώθηκε μέσα από εμβληματικές αποφάσεις. Παράδειγμα αποτελεί η περίφημη υπόθεση New York Times v. Sullivan στις ΗΠΑ. Το Ανώτατο Δικαστήριο δέχθηκε τότε ότι ο δημόσιος διάλογος πρέπει να διεξάγεται εντελώς ελεύθερα.
Επίσης, ο συνταγματικά προστατευόμενος λόγος περιλαμβάνει συχνά έντονη κριτική σε δημόσια πρόσωπα. Παρόμοια στάση κρατά σταθερά και το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου στο Στρασβούργο. Επομένως, τα ζητήματα δημοσίου συμφέροντος απαιτούν αυξημένη προστασία της δημοσιογραφικής έρευνας.
Τι είναι οι αγωγές SLAPP και πώς απειλούν τους δημοσιογράφους
Δυστυχώς, ισχυρά οικονομικά και πολιτικά συμφέροντα χρησιμοποιούν πλέον τη δικαιοσύνη ως όπλο. Ο όρος SLAPP περιγράφει αβάσιμες μηνύσεις ή αγωγές από ισχυρούς οργανισμούς. Στόχος αυτών των ενεργειών δεν είναι η νίκη στο δικαστήριο. Αντίθετα, επιδιώκεται ο οικονομικός και ηθικός εξαναγκασμός των δημοσιογράφων σε σιωπή.
Παράλληλα, οι ενάγοντες ή και οι μηνυτές υποβάλλουν συχνά πολλαπλές αγωγές ή μηνύσεις για το ίδιο ακριβώς δημοσίευμα. Συνεπώς, η ελευθερία του Τύπου υποσκάπτεται με ύπουλο τρόπο.
Οι πρωτοβουλίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και ο ρόλος της Ελλάδας
Γι’ αυτόν τον λόγο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέταξε την αντιμετώπιση του φαινομένου στο Ευρωπαϊκό Σχέδιο Δράσης για τη Δημοκρατία. Ειδικότερα, τον Μάρτιο του 2021 συστάθηκε το Expert Group Against SLAPP. Αυτό το όργανο παρέχει την απαραίτητη τεχνογνωσία για τη λήψη νομοθετικών και μη μέτρων.
Επιπροσθέτως, η συμμετοχή της Ελλάδας σε αυτήν την προσπάθεια κρίνεται ιδιαίτερα σημαντική. Η ελλιπής προστασία στην εθνική νομολογία οδήγησε συχνά σε καταδίκες της χώρας στο Στρασβούργο για παραβίαση του άρθρου 10 της ΕΣΔΑ. Τελικά, η προστασία των δημοσιογράφων θωρακίζει τη δημοκρατία απέναντι στην παραπληροφόρηση.
