Ο πλήρης οδηγός για το τι ισχύει σε οργανωμένες και μη ακτές με βάση το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο.
Καθώς η θερινή περίοδος βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη, η παρουσία των τετράποδων φίλων μας στις ελληνικές ακτές αποτελεί συχνά σημείο τριβής αλλά και έντονου νομικού προβληματισμού. Επιπλέον, η ανάγκη για σαφή γνώση των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεών μας καθίσταται επιτακτική, προκειμένου να αποφευχθούν άσκοπες αντιπαραθέσεις και διοικητικά πρόστιμα. Η πρόσβαση σκύλων σε παραλίες ρυθμίζεται πλέον με απόλυτη αυστηρότητα από το άρθρο 19 του νόμου 4830/2021 («Νέο πλαίσιο για την ευζωία των ζώων συντροφιάς – Πρόγραμμα ΑΡΓΟΣ»), όπως αυτό τροποποιήθηκε μεταγενέστερα από το άρθρο 21 του νόμου 5043/2023 (με ισχύ από 13/4/2023). Συνεπώς, το τοπίο έχει ξεκαθαρίσει νομικά, διακρίνοντας τις ακτές σε τρεις σαφείς κατηγορίες με διαφορετικό καθεστώς πρόσβασης.
Κριτήρια ελέγχου ανά κατηγορία παραλίας
Το ισχύον δίκαιο δεν αντιμετωπίζει ενιαία όλες τις ακτές, αλλά εισάγει αυστηρές διαφοροποιήσεις ανάλογα με τον χαρακτήρα της εκάστοτε τοποθεσίας. Ειδικότερα, οι τρεις κατηγορίες χώρων διαμορφώνονται ως εξής:
1. Μη οργανωμένες παραλίες και θάλασσα
Στις μη οργανωμένες παραλίες, η πρόσβαση των σκύλων επιτρέπεται ελεύθερα από τον νομοθέτη. Ωστόσο, η ελευθερία αυτή συνοδεύεται από έναν πολύ συγκεκριμένο περιορισμό: εντός του θαλάσσιου ύδατος δεν απαιτείται η χρήση λουριού, εντούτοις εκτός της θάλασσας η χρήση λουριού είναι πάντοτε και αυστηρώς υποχρεωτική για λόγους ασφαλείας και προστασίας των υπόλοιπων λουομένων.
2. Οργανωμένες παραλίες
Για τον ακριβή προσδιορισμό της έννοιας «οργανωμένη παραλία», ο νόμος παραπέμπει ρητά στην παράγραφο 1 του άρθρου 1 του Προεδρικού Διατάγματος 71/2020. Ως εκ τούτου, η υπαγωγή μιας ακτής σε αυτή την κατηγορία κρίνεται με αντικειμενικά στοιχεία (όπως η παραχώρηση χρήσης, η ύπαρξη υποδομών ή η εμπορική εκμετάλλευση) και όχι από αυθαίρετες δηλώσεις του εκμεταλλευόμενου. Στις παραλίες αυτές, ο γενικός κανόνας ορίζει ότι η πρόσβαση σκύλων απαγορεύεται. Κατ’ εξαίρεση, η είσοδος επιτρέπεται μόνο υπό δύο προϋποθέσεις:
- Εάν πρόκειται για σκύλους βοήθειας ή ζώα θεραπείας (η κατηγορία «θεραπείας» προστέθηκε ρητά με την τροποποίηση του 2023).
- Εφόσον υπάρχει σχετική, ευδιάκριτη ένδειξη αναρτημένη από τον νόμιμο υπεύθυνο εκμετάλλευσης της παραλίας, η οποία επιτρέπει ρητά την είσοδο.
Αξίζει να σημειωθεί ότι, ακόμη και αν επιτρέπεται η είσοδος βάσει σήμανσης, η χρήση λουριού εκτός θάλασσας παραμένει καθολικά υποχρεωτική.
3. Παραλίες με Γαλάζια Σημαία
Στις ακτές που διαθέτουν τη διεθνή πιστοποίηση της «Γαλάζιας Σημαίας» από την Ελληνική Εταιρία Προστασίας της Φύσης, θεσπίζεται καθολική απαγόρευση πρόσβασης. Παρά ταύτα, ο νόμος ορίζει ρητά ότι η απαγόρευση αυτή ισχύει με την επιφύλαξη του άρθρου 21 του ν. 4830/2021. Αυτό σημαίνει ότι οι σκύλοι βοήθειας και τα ζώα θεραπείας εξαιρούνται και διατηρούν ακέραιο το δικαίωμα πρόσβασής τους, υπερισχύοντας του γενικού αποκλεισμού.
Ειδικές εξαιρέσεις και ζητήματα ερμηνείας
Η ειδική μεταχείριση των σκύλων βοήθειας και των ζώων θεραπείας δεν αποτελεί τυχαία ρύθμιση, αλλά εναρμονίζεται με τη γενικότερη φιλοσοφία του νομοθέτη για την κοινωνική ενσωμάτωση και υποστήριξη ευπαθών ομάδων (όπως προκύπτει και από το άρθρο 18 του ίδιου νόμου για τη μεταφορά με επιβατηγά πλοία). Φυσικά, για να κάνουν χρήση αυτών των ευνοϊκών όρων, οι συνοδοί πρέπει να φέρουν ανά πάσα στιγμή τα οικεία πιστοποιητικά ιδιότητας, υγείας και εμβολιασμού του ζώου.
Όσον αφορά την υποχρέωση χρήσης λουριού, το άρθρο 19 δεν εισάγει καμία εξαίρεση αναφορικά με το μέγεθος, τη φυλή ή τον χαρακτήρα του σκύλου. Η μη τήρηση αυτής της υποχρέωσης θεμελιώνει άμεση διοικητική ευθύνη του ιδιοκτήτη.
Γενικές υποχρεώσεις ιδιοκτήτη και έλεγχοι
Ανεξάρτητα από την κατηγορία της παραλίας στην οποία θα βρεθεί ένας πολίτης με το κατοικίδιό του, ισχύουν σωρευτικά οι γενικές υποχρεώσεις ιδιοκτήτη που απορρέουν από το άρθρο 9 του ν. 4830/2021. Πιο συγκεκριμένα, ο ιδιοκτήτης βαρύνεται με:
- Την ύπαρξη ενεργής ηλεκτρονικής σήμανσης (microchip).
- Την κατοχή ενημερωμένου βιβλιαρίου υγείας ή ευρωπαϊκού διαβατηρίου.
- Την πραγματοποίηση του ετήσιου εμβολιασμού.
- Την αυστηρή τήρηση των κανόνων ευζωίας και τη ρητή απαγόρευση εγκατάλειψης ή ρύπανσης του χώρου.
Επιπλέον, η κατοχή του βιβλιαρίου υγείας είναι νομικά αναγκαία για ελεγκτικούς λόγους, καθώς τα αρμόδια όργανα δύνανται να το ζητήσουν ανά πάσα στιγμή. Σύμφωνα με τον νόμο, αρμόδιοι για τον έλεγχο και τη βεβαίωση των παραβάσεων είναι οι υπάλληλοι της Ελληνικής Αστυνομίας, της Δημοτικής Αστυνομίας, του Λιμενικού Σώματος – Ελληνικής Ακτοφυλακής (που έχει και τον κύριο ρόλο στους παράκτιους χώρους), καθώς και της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας. Οι σχετικές διοικητικές κυρώσεις και τα πρόστιμα εξειδικεύονται στο άρθρο 35 του ν. 4830/2021.
Συμπερασματικά, ο κανόνας δικαίου είναι σαφής και απαιτεί προσοχή:
- Ελεύθερη πρόσβαση ισχύει μόνο σε μη οργανωμένες παραλίες και στη θάλασσα (με λουρί εκτός νερού).
- Σε οργανωμένη παραλία, η είσοδος επιτρέπεται μόνο αν ο υπεύθυνος έχει αναρτήσει ειδική σήμανση αποδοχής ή αν πρόκειται για σκύλο βοήθειας/θεραπείας.
- Σε παραλία με Γαλάζια Σημαία, η πρόσβαση είναι παράνομη, εκτός αν πρόκειται για πιστοποιημένο σκύλο βοήθειας ή θεραπείας.
Η τήρηση των νόμων διασφαλίζει την αρμονική συνύπαρξη και την ευζωία των ζώων συντροφιάς χωρίς δυσάρεστες νομικές συνέπειες.
