Την περασμένη Παρασκευή, 23 Ιανουαρίου 2026, ψηφίστηκε και αποτελεί πλέον νόμο του κράτους ο Νόμος 5270, φέρνοντας μαζί του μια σειρά από αλλαγές που επηρεάζουν τον τρόπο λειτουργίας διαφόρων οργανισμών. Ωστόσο, η σημαντικότερη, και ενδεχομένως πλέον αμφιλεγόμενη, πρόβλεψη αφορά το Άρθρο 25, το οποίο εισάγει μια νέα διαδικασία για τα μέλη των οργάνων των σωματείων.
Αυτεπάγγελτη Αναζήτηση Ποινικού Μητρώου για Δικαστική Χρήση
Σύμφωνα με το Άρθρο 25 του Νόμου 5270, προβλέπεται πλέον η αυτεπάγγελτη αναζήτηση πιστοποιητικού ποινικού μητρώου – για δικαστική χρήση – για κάθε μέλος των οργάνων ενός σωματείου. Αυτό σημαίνει ότι οι δικαστικές αρχές θα μπορούν να αναζητούν αυτόματα και χωρίς αίτηση των ενδιαφερομένων το ποινικό μητρώο των μελών που στελεχώνουν τις διοικήσεις των σωματείων, θέτοντας ένα νέο πλαίσιο ελέγχου και διαφάνειας.
Επιπτώσεις στην Κριτική και την Ελευθερία Έκφρασης
Πέραν της καθαυτής πρόβλεψης για το ποινικό μητρώο, η ερμηνεία και οι πιθανές συνέπειες του νέου νόμου δημιουργούν έντονο προβληματισμό, ειδικά σε σχέση με το δικαίωμα της κριτικής. Όπως επισημαίνεται, εάν η διοίκηση ενός σωματείου ασκήσει δημόσια κριτική για πράξεις ή παραλείψεις αρχών – κρατικών ή άλλων – και εξαιτίας αυτής της κριτικής καταδικαστεί για συκοφαντική δυσφήμηση, τα εμπλεκόμενα άτομα αντιμετωπίζουν σοβαρό κίνδυνο. Συγκεκριμένα, μια τέτοια καταδίκη ενδέχεται να οδηγήσει στον αποκλεισμό τους από τη δυνατότητα συμμετοχής στη διοίκηση οργανώσεων εν γένει. Αυτό το σημείο του νόμου εγείρει ερωτήματα σχετικά με την ελευθερία του λόγου και την ικανότητα των σωματείων να λειτουργούν ως φωνές κριτικής και ελέγχου, χωρίς τον φόβο ότι η άσκηση ενός θεμελιώδους δικαιώματος μπορεί να στερήσει από τα μέλη τους τη δυνατότητα συμμετοχής στα κοινά.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η αρχική μορφή του άρθρου 25 όπως αυτό τέθηκε στη διαβούλευση που προέβλεπε την αυτόφωρη διαδικασία συκοφαντικής δυσφήμισης Δήμων αντικαταστάθηκε από αυστηρές προϋποθέσεις για την εγγραφή και την παραμονή των σωματείων στο Ειδικό Μητρώο. Πλέον, για να έχει ένα σωματείο το δικαίωμα νόμιμης παρέμβασης και συνεργασίας με τον Δήμο, πρέπει να αποδεικνύει τη δράση του μέσω ετήσιων απολογισμών. Η προστασία των Δήμων μετατοπίστηκε από την “τιμωρία της κριτικής” στην “πιστοποίηση της σοβαρότητας” των φορέων που καταγγέλλουν. Ωστόσο υφίσταται η “περίεργη” διατύπωση της “άπαξ καταδίκης για συκοφαντική δυσφήμιση”, που σημαίνει ότι αν κάποιος καταδικαστεί μία φορά δεν υπάρχει κώλυμα συμμετοχής τους στη διοίκηση. Αλλά αν υπάρχει δεύτερη τότε υφίσταται κώλυμα…
Τι Σημαίνει αυτό για τα Σωματεία;
Η νέα διάταξη αναμένεται να προκαλέσει αναδιάρθρωση στον τρόπο σκέψης και δράσης των διοικήσεων των σωματείων. Ενώ ο στόχος της διαφάνειας είναι σαφής, η παράλληλη απειλή αποκλεισμού για την άσκηση κριτικής μπορεί να οδηγήσει σε αυτολογοκρισία και περιορισμό της δημόσιας δράσης των οργανώσεων. Οι φορείς των σωματείων καλούνται να ενημερωθούν πλήρως για τις νέες διατάξεις και να προσαρμόσουν τη λειτουργία τους, λαμβάνοντας υπόψη τις πιθανές νομικές συνέπειες της δημόσιας έκφρασής τους. Η επόμενη περίοδος θα δείξει πώς ο νόμος θα εφαρμοστεί στην πράξη και ποιες θα είναι οι πραγματικές επιπτώσεις στην πολυφωνία και την ενεργό συμμετοχή στην κοινωνία.
Υπενθύμιζεται ότι η Πανελλήνια Ομοσπονδία Νεμεσίς έχει προτάξει τείχη αντίθεσης και κριτικής σε αυτές τις μεθοδεύσεις ήδη απο τη γνωστοποίηση του νομοσχεδίου που πλέον είναι νόμος του Κράτους.
Για το άρθρο 25 η Νέμεσις έχει υποστηρίξει τα εξής:
“Δραματικές Εξελίξεις! Καημένα Αδέσποτα
Φακελώνουν και Ποινικοποιούν τον Εθελοντισμό και τους Εθελοντές.
Η κατρακύλα συνεχίζεται.
Δείτε τις απαράδεκτες αλλαγές, που επέρχονται στα φιλοζωικά σωματεία και κατ’ επέκταση στα ζώα.
Χειροτερεύουν ακόμη περισσότερο – πόσο άλλο θα μας πείτε – τα πράγματα για τους φιλοζωικους συλλόγους και τους εθελοντές
1Η σπουδαιότερη όμως αλλαγή κατά τη γνώμη μας, είναι αυτή του άρθρου 25 του νέου νομοσχεδίου, η πρόβλεψη δηλαδή αυτεπάγγελτης αναζήτησης πιστοποιητικού του ποινικού μητρώου – για δικαστική χρήση, ΓΙΑ ΚΑΘΕ ΜΕΛΟΣ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ ΕΝΟΣ ΣΩΜΑΤΕΙΟΥ. Πιο απλά, αν η Διοίκηση ενός Σωματείου ασκήσει δημόσια κριτική για πράξεις κ παραλείψεις αρχών κλπ και καταδικαστεί για συκοφαντική δυσφήμηση λόγω αυτού του δικαιώματος για κριτική, αυτά τα άτομα θα αποκλείονται από τη δυνατότητα συμμετοχής τους στη διοίκηση οργανώσεων εν γένει. Δηλαδή σου λένε λαϊκά, “σκάσε και μη μιλάς γιατί αν καταδικαστείς, τέλος η συμμετοχή σου στις Οργανώσεις της Κοινωνίας των πολιτών, το Μητρώο των οποίων εντάσσουν και τα φιλοζωικά σωματεία. Έτσι θα θέτουν εκτός των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, τους πολίτες που τους ενοχλεί η δράση τους. Αυτό επιδιώκουν;Παλαιότερα το έλεγαν πιστοποιητικό κοινωνικών φρονημάτων.“
