Σε πεδίο μάχης έχει μετατραπεί η σχέση της Πολιτείας με την Κοινωνία των Πολιτών μετά την ψήφιση του Νόμου 5270/2026 την περασμένη Παρασκευή, 23 Ιανουαρίου 2026. Η εφαρμογή του νομοθετήματος, και ειδικότερα η ενεργοποίηση του επίμαχου Άρθρου 23 σε συνδυασμό με το άρθρο 14 του ν. 4873/2021 που πλέον ενεργοποιείται, έχει προκαλέσει σφοδρές αντιδράσεις, με τις φιλοζωικές οργανώσεις και τους φορείς εθελοντισμού να κάνουν λόγο για ένα γραφειοκρατικό «τερατούργημα» που απειλεί να αφανίσει την ανιδιοτελή προσφορά. Ενώ ο τίτλος του νομοσχεδίου μιλούσε για «Ενίσχυση της Διαφάνειας», η ουσία των διατάξεων ερμηνεύεται από τους εμπλεκόμενους φορείς ως προσπάθεια φίμωσης και ελέγχου.
Το «Τρικ» με το ΕΡΓΑΝΗ και η Παγίδα του Άρθρου 14
Το σημείο τριβής που έχει εξοργίσει τα σωματεία αφορά την υποχρεωτική εγγραφή των εθελοντών στο πληροφοριακό σύστημα ΕΡΓΑΝΗ, ένα σύστημα σχεδιασμένο αποκλειστικά για την εξαρτημένη εργασία.
Αν και μετά από πιέσεις η άμεση αναφορά στο ΕΡΓΑΝΗ απαλείφθηκε από το τελικό κείμενο του Ν. 5270/2026, η υποχρέωση παραμένει ενεργή από την «πίσω πόρτα». Συγκεκριμένα, η ψήφιση του νέου νόμου ενεργοποιεί το άρθρο 14 του παλαιότερου Νόμου 4873/2021.
Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι τα φιλοζωικά σωματεία και οι ΜΚΟ βρίσκονται αντιμέτωπα με δύο εξοντωτικές υποχρεώσεις:
- Αναγγελία στο ΕΡΓΑΝΗ: Υποχρεούνται να δηλώνουν τους μόνιμους εθελοντές τους στο σύστημα του Υπουργείου Εργασίας.
- Ιδιωτική Ασφάλιση: Υποχρεούνται να καλύπτουν τους εθελοντές με ιδιωτική ασφάλιση ατυχήματος, αυξάνοντας δραματικά το λειτουργικό κόστος οργανώσεων που βασίζονται στον οβολό των πολιτών.
Το Νέο «Παρατηρητήριο» και το Φακέλωμα μέσω Taxisnet
Ο πυρήνας του Άρθρου 23 αφορά τη δημιουργία μιας νέας ηλεκτρονικής βάσης δεδομένων στον ιστότοπο του Υπουργείου Εσωτερικών, με την ονομασία «Παρατηρητήριο Ο.Κοι.Π. και Λοιπών Φορέων». Σε αυτή τη βάση καλούνται να εγγραφούν υποχρεωτικά σωματεία, ιδρύματα και ΑΜΚΕ (όχι οι φιλοζωικές), με αυθεντικοποίηση μέσω Taxisnet. Το πλέον ανησυχητικό σημείο (παράγραφος 5) είναι ότι η εγγραφή στο Παρατηρητήριο αποτελεί προϋπόθεση για την αναγγελία των εθελοντών στο ΕΡΓΑΝΗ. Η διαλειτουργικότητα μεταξύ του Παρατηρητηρίου, του ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ και του Taxisnet (ΑΑΔΕ) δημιουργεί, σύμφωνα με τους επικριτές, έναν μηχανισμό «φακελώματος». Οι εθελοντές, που δεν αμείβονται και δεν έχουν σχέση εργασίας, μπαίνουν στο μικροσκόπιο των κρατικών μηχανισμών, γεννώντας φόβους για έμμεσες πιέσεις ακόμα και στους κανονικούς εργοδότες τους.
Απειλή για Μπλοκάρισμα ΑΦΜ
Ο νόμος δεν μένει μόνο στην καταγραφή αλλά προχωρά και σε κυρώσεις που χαρακτηρίζονται «δυσανάλογες». Η δημιουργία του «Ειδικού Μητρώου Σωματείων» συνοδεύεται από την απειλή μπλοκαρίσματος του ΑΦΜ των φορέων μέσω της ΑΑΔΕ σε περίπτωση μη συμμόρφωσης. Ένα τέτοιο μέτρο θα οδηγούσε σε άμεση παύση λειτουργίας εκατοντάδων οργανώσεων.
Κραυγή Αγωνίας από τις Φιλοζωικές
Οι φιλοζωικές οργανώσεις, που σηκώνουν το βάρος της περίθαλψης αδέσποτων ζώων στη χώρα, βρίσκονται στην πιο δεινή θέση. Η φύση της δράσης τους βασίζεται στην αυθόρμητη προσφορά και τη μικρο-οικονομική ενίσχυση. Η υποχρέωση ασφάλισης και η γραφειοκρατία του ΕΡΓΑΝΗ καθιστούν τη λειτουργία τους πρακτικά αδύνατη. «Η ζημιά που γίνεται σήμερα στην Κοινωνία των Πολιτών είναι ανυπολόγιστη», αναφέρουν εκπρόσωποι φορέων, τονίζοντας ότι το κράτος επιβάλλει ένα «φίμωτρο στην ανθρωπιά» και την αλληλεγγύη, αντί να στηρίξει το έργο τους. Ενώ ο στόχος της διαφάνειας είναι θεμιτός, η εφαρμογή του Νόμου 5270/2026 φαίνεται να δημιουργεί έναν ασφυκτικό κλοιό, μετατρέποντας τον εθελοντή σε «εργαζόμενο» χωρίς δικαιώματα αλλά με πλήρη κρατική επιτήρηση. Υπενθύμιζεται ότι η Πανελλήνια Ομοσπονδία Νεμεσίς έχει προτάξει τείχη αντίθεσης και κριτικής σε αυτές τις μεθοδεύσεις ήδη απο τη γνωστοποίηση του νομοσχεδίου που πλέον είναι νόμος του Κράτους.
Η θέση της Νέμεσις για το άρθρο 23 έχει σταλεί όταν γνωστοποιήθηκε το νομοσχέδιο με επιστολή προς τον αρμόδιο υπουργό Θ. Λιβανό ο οποίος όπως φαίνεται απο την τελική διατύπωση του συγκεκριμένου άρθρου έλαβε το μήνυμα και άνοιξε “πίσω πόρτα” για το ίδιο αποτέλεσμα. Η θέση αυτή έχει ως εξής: “Με τη μη ρητή εξαίρεση των φιλοζωικών σωματείων από το πληροφοριακό σύστημα ΕΡΓΑΝΗ, επιχειρείται η ένταξη των εθελοντών σε ένα σύστημα που αφορά αποκλειστικά εργασιακές σχέσεις. Οι εθελοντές δεν είναι εργαζόμενοι, δεν αμείβονται, δεν παρέχουν εξαρτημένη εργασία και δεν έχουν καμία απολύτως σχέση με το αντικείμενο και τη φιλοσοφία του συστήματος ΕΡΓΑΝΗ. Η καταγραφή και παρακολούθησή τους γεννά εύλογα ερωτήματα για σκοπιμότητες ελέγχου, φακελώματος και έμμεσης πίεσης, ακόμη και μέσω των εργοδοτών τους. Η δημιουργία «Ειδικού Μητρώου Σωματείων» στο Υπουργείο Εσωτερικών, με υποχρεωτική εγγραφή και απειλή μπλοκαρίσματος ΑΦΜ μέσω ΑΑΔΕ σε περίπτωση μη συμμόρφωσης, συνιστά δυσανάλογο και τιμωρητικό μέτρο. Για τα φιλοζωικά σωματεία, που στηρίζονται αποκλειστικά στον εθελοντισμό και στη μικρο-οικονομική στήριξη πολιτών για τη σωτηρία ζώων, η πρόβλεψη αυτή οδηγεί πρακτικά σε αδυναμία λειτουργίας και σε φίμωση της κοινωνικής αλληλεγγύης”.
