Ευφυΐα στα βάθη της Ινδονησίας: Ένα ασπόνδυλο με στρατηγική σκέψη
Η εικόνα που είχαμε για τα ασπόνδυλα ζώα αλλάζει ριζικά μετά από μια καθηλωτική ανακάλυψη στον θαλάσσιο κόσμο. Οι θαλάσσιοι βιολόγοι αφιέρωσαν πάνω από 500 ώρες καταδύσεων στα ανοιχτά της Ινδονησίας, καταγράφοντας για πρώτη φορά μια συμπεριφορά που σοκάρει την επιστημονική κοινότητα. Το Amphioctopus marginatus, ευρύτερα γνωστό ως χταπόδι με τις φλέβες ή χταπόδι «καρύδα», αποδεικνύει ότι η υψηλή νοημοσύνη δεν είναι αποκλειστικό προνόμιο των σπονδυλωτών.
Συγκεκριμένα, το εντυπωσιακό αυτό μαλάκιο συλλέγει αντικείμενα που αρχικά δεν του χρειάζονται, μεταφέροντάς τα με πραγματικό κόπο και κόστος, με μοναδικό σκοπό να τα χρησιμοποιήσει μελλοντικά. Η συμπεριφορά αυτή αποτελεί την πρώτη επιστημονικά τεκμηριωμένη απόδειξη χρήσης εργαλείων (true tool use) από ασπόνδυλο οργανισμό, ανατρέποντας όσα γνωρίζαμε για την εξέλιξη της πανίδας.
Το αδέξιο «περπάτημα σε ξυλοπόδαρα» στην άμμο
Επιπλέον, η διαδικασία συλλογής αυτών των υλικών αναδεικνύει μια πρωτοφανή θυσία για το ζώο. Το χταπόδι «καρύδα» μαζεύει μισά κελύφη καρύδας ή άδεια κοχύλια αχιβάδας από τον πυθμένα της θάλασσας και τα σέρνει στην ανοιχτή άμμο. Κατά τη διάρκεια της μεταφοράς, το σώμα του παραμένει εντελώς απροστάτευτο από τους θηρευτές.
Ωστόσο, το πιο εντυπωσιακό στοιχείο είναι ο τρόπος μετακίνησής του. Προκειμένου να μεταφέρει ταυτόχρονα τα κελύφη, επιστρατεύει μια σπάνια μέθοδο κίνησης, το λεγόμενο «περπάτημα με ξυλοπόδαρα» (stilt-walking). Αναλυτικότερα, το χταπόδι χρησιμοποιεί μόνο τα δύο του πλοκάμια για να «βαδίσει» στον βυθό, ενώ με τα υπόλοιπα έξι κρατά σφιχτά τα πολύτιμα ευρήματά του.
Μια φορητή πανοπλία για το μέλλον
Συνεπώς, εύλογα αναρωτιέται κανείς γιατί ένα ζώο να μπαίνει σε μια τόσο επίπονη και ρισκασδόρικη διαδικασία. Η απάντηση κρύβεται στον προνοητικό του σχεδιασμό. Μόλις εμφανιστεί κάποιο αρπακτικό, όπως ένας καρχαρίας ή ένα μεγάλο ψάρι, το χταπόδι ανασύρει τα κελύφη, κλείνοντάς τα γύρω από το μαλακό σώμα του σαν μια τέλεια, φορητή πανοπλία.
Αυτή η μοναδική συμπεριφορά, δηλαδή ο σχεδιασμός και η προετοιμασία για μια απειλή που δεν έχει καν συμβεί ακόμα, θεωρείται από τους επιστήμονες ως ένα από τα ισχυρότερα σημάδια πραγματικής και αφηρημένης νοημοσύνης. Αντίθετα με άλλα ζώα που απλώς κρύβονται σε μια τυχαία τρύπα, το Amphioctopus marginatus δημιουργεί τις συνθήκες προστασίας του. Η φύση δεν προέβλεψε ένα μόνιμο κέλυφος για αυτό το χταπόδι· αντίθετα, του έδωσε το μυαλό να κατασκευάζει το δικό του, επαναπροσδιορίζοντας τα όρια της θαλάσσιας βιολογίας.
